خانه / آرشیو / دوره سوم (1396) / نسل سوم وب: کتابخانه‌ها، کتابداران و وب ۳.۰

نسل سوم وب: کتابخانه‌ها، کتابداران و وب ۳.۰

مقدمه مترجم

وب ۱.۰ رسانه‌ای یک طرفه بود که سازمان، شرکت‌ها، مؤسسات و افراد برای انتشار اطلاعات از آن استفاده می‌کردند، این در حالی بود که کاربران در وب ۱.۰ تنها امکان دسترسی به اطلاعات موجود و استفاده از آن‌ها را داشتند و نه توان ایجاد و یا تغییر آن را. به تدریج کاربران با انبوهی از اطلاعات روبه‌رو شدند که خود یک مشکل محسوب می‌شد. باید راه حلی پیدا می‌کردند. از اینجا بود که کم کم نرم‌افزارهای مبتنی بر وب به کمک کاربران آمدند. در وب ۲.۰ کاربران قادرند خود به ایجاد و خلق محتوا اقدام نمایند، آن را ساماندهی و تنظیم کنند، دیگران را در اطلاعات و داشته‌های خود شریک و سهیم سازند و یا به انتقاد و تغییر آن بپردازند. وب ۳.۰ را می‌توان در درک و احساس اطلاعات توسط ماشین و ارائه اطلاعاتی کامل بر اساس این درک برای رسیدن به نتایج مناسب‌تر و منطقی‌تر خلاصه کرد. در وب ۳.۰ بحث اصلی در مورد هوشمند شدن وب است. پیش‌بینی می‌شود که در آینده نزدیک کامپیوترها، محتوای وب را می‌فهمند و آن را درک می‌کنند.

مقدمه

تاریخچه شبکه جهانی به ایجاد وب ۱.۰[۱] بر می‌گردد. وب ۱.۰ به گونه‌ای طراحی شده بود که مشتریان و کاربران فقط می‌توانستند صفحات آن را ببینند اما قادر به ایجاد تغییر یا اظهارنظر در مورد محتوای آن صفحات نبودند. از لحاظ فنی، اطلاعات صفحات وب ۱.۰ در واقع به ویرایش خارجی بستگی دارد. نسل بعدی وب‌ها، وب ۲.۰[۲] بود. عبارت وب ۲.۰ ابتدا در ژانویه ۱۹۹۹ توسط دارسی دینوسی، مشاور سبک اطلاعات دیجیتال، در مقاله «آینده تقسیم شده» (در ویکی‌پدیا) توصیف شد. وب ۲.۰ در مورد ارتباط دوطرفه بین شبکه جهانی و انسان از طریق کامپیوتر و اینترنت است.

در حال حاضر وب ۳.۰[۳]، در حال نفوذ در دنیای کسب‌وکار و امور مالی (برای مثال دیبروین و همکاران[۴]، ۲۰۱۰؛ ماد[۵] و کوگلان[۶]، ۲۰۱۰)، آموزش‌وپرورش (پور[۷]، ۲۰۱۳)، بهداشت و سلامت (برای مثال سیکارس و همکاران[۸]، ۲۰۱۱؛ مانیکا و همکاران[۹]، روشا[۱۰]، ۲۰۱۰؛ روتنبرگ و همکاران[۱۱]، ۲۰۰۹) و حتی کتابخانه­‌ها (برای مثال پال، جی. کی.[۱۲]، ۲۰۱۰؛ تمپلمن- کلویت[۱۳]، ۲۰۱۰) است. وب ۳.۰ اساساً استفاده از روباتیک و هوش مصنوعی در ارتباط دو طرفه، ابتدا بین انسان­‌ها و کامپیوترها و در مرحله دوم بین انسان و انسان از طریق کامپیوترها است. وقتی وب ۱.۰ به وجود آمد، توسعه‌دهندگان شبکه به دنبال راهی برای ایجاد تعامل دو طرفه بودند، در نتیجه وب ۲.۰ به وجود آمد. نمونه­‌های اصلی وب ۲.۰ عبارت‌اند از وبلاگ­­‌ها، سایت­‌های شبکه‌ای، ویکی­‌ها، شبکه‌­های اجتماعی و غیره.

هر وب‌سایت وب ۲.۰ ممکن است به کاربران اجازه دهد با یکدیگر تعامل داشته باشند. این صفحات به گونه­‌ای طراحی شده‌­اند که محتوای آن‌ها محدود به تماشایشان نیست بلکه کاربران می‌توانند مطالب خود را به آن‌ها اضافه کنند، در مورد آن‌ها اظهارنظر نمایند و با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. همه وب‌سایت‌های شبکه­‌های اجتماعی به عنوان سایت‌­های وب ۲.۰ در نظر گرفته می‌شوند مانند فیس‌بوک، وبلاگ‌­ها، وب‌سایت‌های اشتراک­‌گذاری ویدئو از جمله یوتیوب. برنرز- لی[۱۴] (۲۰۰۶) وب ۲.۰ را به عنوان در بازی به سوی خواندن و نوشتن برای همه توصیف کرد. وب ۲.۰ به هر فرد یک فضا برای نوشتن افکار خود و بارگذاری تصاویر یا فیلم‌­ها از طریق مرورگرش می‌دهد. ویژگی­‌های وب ۲.۰ عبارت‌اند از: تجربه غنی کاربر، مشارکت کاربر، محتوای پویا، فراداده، استانداردهای وب و مقیاس­‌پذیری. ویژگی­‌های دیگر مانند باز بودن، آزادی و هوش جمعی از طریق مشارکت کاربر، می­‌تواند به عنوان ویژگی­‌های بارز وب ۲.۰ مورد توجه قرار گیرد (بست[۱۵]، ۲۰۰۶).

ویژگی­‌های وب ۳.۰ و کتابخانه‌­ها

مارکوف[۱۶] (۲۰۰۶) وب ۳.۰ را به عنوان فناوری نسل سوم که توسط شرکت‌های اینترنتی پایه‌گذاری شده، شرح داد این فناوری دقیقاً همان چیزی است که ممکن است شبکه هوشمند واقعی نامیده شود. در این فناوری نوعی از جستجوی واژگان، داده‌کاوی، درک تجهیزات و سیستم‌های هوش ترکیبی نهاده شده که معمولاً در خرید، جزئیات ریزی را که توسط سیستم پردازش شده نشان می‌­دهد تا بتواند برای مصرف کننده تجربه‌­ای بسیار مؤثر و مورد پسند را ارائه دهد. رشد و تحولات مربوط به گرایش­‌های وب ۳.۰ فناوری­‌ها و ویژگی­‌های جدیدی را به شبکه اضافه و تقویت خواهد کرد.

این نمودار توسعه از یک سیستم بایگانی به وب ۳.۰ را نشان می‌دهد. پیش‌بینی‌هایی برای وب ۴.۰[۱۷] نیز در آن وجود دارد که در سال ۲۰۲۰ آغاز خواهد شد. برخی از محققان بر پردازش ابری در وب ۳.۰ تأکید دارند. اگر نتوان گفت همه ویژگی‌های وب ۳.۰ در فضای ابری قرار خواهد گرفت، اما تعداد زیادی از آن­‌ها در آینده در این فضا قرار می‌­گیرند. چنانچه زنگ و همکاران[۱۸]، ۲۰۰۹؛ بالیگا و همکاران[۱۹]، ۲۰۱۱ توصیف کرده‌­اند، وب ۴.۰ ممکن است منتهی به ایجاد لپ‌تاپ‌هایی بدون هارد درایو و ایجاد سیستم اینترنت ماهواره‌­ای بسیار قوی شوند که ابزارها را قادر می‌سازند به هر کامپیوتری وصل شوند و کار را در آسمان­‌ها و روی ابرها ذخیره کنند.

وب ۳.۰ دارای پیامدهای زیادی در حرفه کتابداری و علوم اطلاع­‌رسانی است. ما هرگز در طول تاریخ اطلاعات زیادی را به­‌طور هم­زمان در دسترس نداشته­‌ایم، اما دسترسی به آن­‌ها از طریق اینترنت بسیار آسان است. آنچه سخت است یافتن اطلاعات مرتبط و مورد نیاز از میان انبوه اطلاعات در دسترس است. محتواهای ترکیبی وب نه تنها اطلاعات را به­ طور کامل در اختیار ما قرار می­‌دهند، بلکه داده‌­ها را نیز بسیار قابل استفاده می­‌کنند، محتواهای ترکیبی اطلاعات را از منابع مختلف جمع‌آوری می­‌کنند و آن­ها را از طریق یک رابط کاربری کوتاه و مناسب­ ارائه می­‌دهند. به‌عنوان‌مثال، اگر یک توریست برای ترمینال اتوبوس­‌ها جستجو کند، وب از اطلاعات محتواهای ترکیبی استفاده می­‌کند و نتایجی همراه با نقشه‌­های گوگل و مقیاس­ه‌ای فواصل تولید می­‌شوند. انواع اصلی محتواهای ترکیبی شامل محتواهای ترکیبی نقشه‌برداری، ویدئویی، عکس، خرید و جستجو و محتواهای ترکیبی اخبار می­‌شوند. وب معنایی، برای دستگاه­‌ها ابزارهایی برای قرار دادن، مبادله و تفسیر اطلاعات فراهم می‌­کند. با استفاده از وب معنایی، یک کامپیوتر برای یافتن محتواهای مورد نیاز، با استفاده از وب معنایی و ابزارهای جستجو و بازیابی، شروع به گشتن در یک وب یا پایگاه داده می­‌کند و سپس از آن، به سمت وب یا پایگاه داده دیگری حرکت می­‌کند. ویجت­‌ها برنامه­‌های کوتاهی هستند که به شکل آیکون‌­های هوشمند بر روی دسکتاپ تلفن همراه و کامپیوتر قرار می‌گیرند. نام دیگر ویجت، گجت است که بر روی صفحه کامپیوتر نمایش داده می‌­شود. به عنوان مثال، آب‌وهوا، ساعت، تقویم یا بوک مارک­‌ها انواع اصلی ویجت­‌ها هستند.

یک پایگاه داده معنایی پایگاه داده مبتنی بر دانش است. از لحاظ ریشه­‌ای هر پایگاه داده با پایگاه‌های داده دیگر بر مبنای معنای آنچه مورد جستجو است، مرتبط می‌­شود. پایگاه‌­های داده معنایی در سطح بالا، دارای پنج مزیت مهم می‌­باشند: آن‌ها با پایگاه‌­های داده ارتباطی موجود شما کار می‌­کند و با فناوری­‌های وب همترازاند. فناوری زیر بنایی آن‌ها یکپارچه‌سازی چندگانه پایگاه‌­های داده را سرعت می‌­بخشد. پایه اساسی آن‌­ها ساختارهای داده‌­ای با طراحی انعطاف‌پذیر هستند؛ بنابراین می‌­توانند به شرکت­‌هایی که با چالش­ داده‌­های بزرگ مواجه هستند، کمک کنند.

در جستجوی توزیع شده، بسیاری از سیستم­‌ها، کامپیوترها و شبکه­‌ها به هم متصل می­‌شوند و اطلاعاتشان از طریق داده‌­های نمایه شده­، خزنده‌­ها و فرایندهای جستجویی، قابل یافتن می­‌شوند. جستجوی توزیع شده توسط بسیاری از موتورهای جستجو و استانداردهای آن‌ها استفاده می­‌شود.

دستیاران دیجیتال شخصی (پی دی ای[۲۰]) می­‌توانند برای ایجاد مفیدترین ترکیبات از جلسات، تورهای محل، سفر و اقامت به طور خودکار جلسات و جدول زمانی شما در همکاری با پایگاه داده سایت خودتان را ترتیب دهند (جئورگالیدس و همکاران[۲۱]، ۱۹۹۷).

کتاب­‌های تعاملی، نسل بعدی کتاب­‌های الکترونیکی هستند. در آینده کتابداران به ناشران در مورد طراحی و ویژگی­‌های این کتاب­‌ها اطلاعات خواهند داد. به عنوان مثال، اگر کتاب در مورد محصولات گندم است، تمامی مراحل آن از آماده­‌سازی خاک تا رشد محصول نشان داده می­‌شود. به طور خلاصه (رمضان[۲۲]، ۲۰۱۴) کتاب­‌های تعاملی در روش یادگیری بسیار مفید هستند و به جای فقط خواندن، مطالعه مفهومی را توسعه خواهند داد.

بسیاری از کتابداران به یاد خواهند آورد که زمانی گفته می­‌شد کامپیوترها به‌زودی نقش کتابداران را بر عهده خواهند گرفت و کتابخانه­‌ها به دلیل کمبود استفاده و عدم نیاز بسته می‌­شوند. تهدید فناوری و آنچه می­‌تواند در زمینه کتابداری انجام گیرد، همیشه وجود داشته است؛ بااین‌حال، آن پاسخی که این حرفه می­‌تواند با آن تفاوت‌­های نهایی را برای بقایش ایجاد کند (کنفیک و ورنر، ۲۰۰۸)؛ یعنی؛ مفهوم کتاب­‌های تعاملی قبلاً به وجود آمده­ است. در دوره وب ۳.۰، کامپیوترها قادر به پاسخگویی به اکثر پرسش­‌ها با استفاده از هوش مصنوعی یا منطق فازی خواهند بود. دانشجویان درحالی‌که برنامه‌­های کاربردی صحبت خواهند کرد و کتاب­‌های تعاملی آموزش خواهند داد، به مطالعه می­‌پردازند. در سطح بعدی، هوش مصنوعی به پرسش‌­های محققان، با استفاده از کتاب­‌ها، مقالات مجلات، پایان­‌نامه­‌ها و دایره المعارف­‌ها پاسخ خواهد داد.

همه متخصصان و کتابداران تلاش می­‌کنند تا بتوانند شرایط و روندهای موجود را درک و تعدیل نمایند، به آن­‌ها پاسخ دهند و خود را با آن­‌ها منطبق سازند. کتابداران وب ۱.۰ را پذیرفتند و بعداً از وب ۲.۰ برای اهداف سازمانی و ارائه خدمات به کاربران استفاده کردند. در آینده، چالش جدید، اتخاذ و استفاده از فناوری­‌های وب ۳.۰ در کتابخانه‌­ها خواهد بود. یک گزینه، آموزش است که در آن می‌­توان نقش کتابخانه­‌ها را (فقط به عنوان چند نمونه کوچک) با اتخاذ فناوری‌­های جدید، ایجاد وبلاگ‌­های فراپیوندی، مهارت‌­های ارتقاء، حمایت از یادگیری مشارکتی و ارائه خدمات با کیفیت افزایش و توسعه داد. همان‌طور که وب ۳.۰ یکپارچگی و دسترس‌پذیری کاربر را در بارگذاری محتوای فکری‌اش پشتیبانی می­‌کند کاربران باید در مورد حریم خصوصی و حقوق مالکیت معنوی‌شان آگاه و هوشیار باشند. هم­چنین باید رهنمودهایی که برای عموم کاربران در مورد ایجاد، ارزیابی، سازمان‌دهی و به اشتراک‌گذاری اطلاعات وجود دارد، پیوسته بازنگری شوند و نسبت به تغییر انعطاف‌پذیر باشند.

وب ۳.۰ و برنامه­‌های آن تنها در زبان جهانی اصلی که در صدر آن انگلیسی است وجود دارد درحالی‌که دیگر زبان‌­های کم­تر رایج نادیده گرفته می‌­شوند. یادگیری ابزارهای وب ۳.۰ و اتخاذ فناوری‌­های آن­‌ها نه‌تنها تصویر کلی کتابخانه­‌ها بلکه تصویر کلی حرفه کتابداری را بهبود می‌­بخشد. کتابداران مدیران اطلاعات هستند و اطلاعات در قالب محتوای دیجیتالی و الکترونیکی تغییر یافته است. کتابداران به عنوان مدیران اطلاعات باید از ابزارهای مدیریت هوش مصنوعی کاملاً مطلع باشند و وب معنایی تخصص بیشتر در محیط دیجیتال در حال تحول را طلب می­‌کند.

پانویس:

  1. Web 1.0
  2. Web 2.0
  3. Web 3.0
  4. Debruyne et al
  5. Maad
  6. Coghlan
  7. Poore
  8. Ciccarese et al
  9. Manica et al
  10. Rocha
  11. Ruttenberg et al
  12. Pal J. K.
  13. Tempelman-Kluit
  14. Berners-Lee
  15. Best
  16. Markoff
  17. Web 4.0
  18. Zeng et al
  19. Baliga et al
  20. PDA
  21. Georgallides et al
  22. Ramzan

منبع:
این نوشته ترجمه مطلبی با این عنوان است: Third Generation of the Web Libraries, Librarians and Web 3.0

مترجم: حسین ادبی فیروزجاه

Share

درباره ی حسین ادبی فیروزجاه

کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه علامه طباطبایی - کتابدار کتابخانه مرکزی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *